Gezondheidszorg

Ongediertepreventie en ongediertebestrijding in de gezondheidszorg

In ziekenhuizen, woonzorgcentra en andere zorginstellingen staan gezondheid, veiligheid en hygiëne centraal. De aanwezigheid van muizen, ratten, vliegen, kakkerlakken, bedwantsen of andere plaagdieren is dan ook onaanvaardbaar.

Ongedierte kan ziektekiemen verspreiden, ruimtes en materialen verontreinigen en onrust veroorzaken bij patiënten, bewoners, bezoekers en medewerkers. Bovendien kan één waarneming al leiden tot klachten, reputatieschade of bijkomende vragen tijdens een inspectie of audit.

ATOP helpt zorginstellingen met professionele ongediertepreventie, monitoring en bestrijding op maat. We brengen risicozones in kaart, volgen mogelijke activiteit op en grijpen gericht in met zo weinig mogelijk hinder voor de dagelijkse zorgverlening.

Wilt u weten waar de risico’s zich binnen uw zorginstelling bevinden? Vraag uw gratis ongediertescan aan.

Waarom ongediertepreventie in de zorg zo belangrijk is

In een zorgomgeving verblijven mensen die door hun leeftijd, gezondheidstoestand of verminderde weerstand extra kwetsbaar kunnen zijn. Hygiëne en infectiepreventie verdienen er daarom bijzondere aandacht.

Tegelijk zijn zorginstellingen complexe gebouwen waar dagelijks veel mensen, goederen en materialen binnenkomen. Er zijn patiëntenkamers, gemeenschappelijke ruimtes, keukens, magazijnen, technische lokalen, afvalzones, wasserijen en buitenterreinen. Elk van die zones kan andere risico’s op ongedierte met zich meebrengen.

Een preventieve aanpak helpt om mogelijke problemen te ontdekken voordat patiënten, bewoners, bezoekers of medewerkers er iets van merken.

Ongedierte en infectiepreventie

Omgevingshygiëne vormt een belangrijk onderdeel van infectiepreventie. Ruimtes, oppervlakken, materialen en afvalstromen moeten zo worden beheerd dat verontreiniging en verspreiding van micro-organismen zoveel mogelijk worden voorkomen.

Knaagdieren, vliegen, kakkerlakken en andere plaagdieren kunnen in contact komen met afval, uitwerpselen, riolering en andere verontreinigde plaatsen. Vervolgens kunnen ze zich verplaatsen naar keukens, opslagruimtes, patiëntenkamers en gemeenschappelijke zones.

Een professioneel preventieplan ondersteunt het bredere hygiëne- en infectiepreventiebeleid door:

• Mogelijke toegangen te identificeren
• Risicozones systematisch te controleren
• Activiteit vroegtijdig te detecteren
• Vaststellingen duidelijk te registreren
• Corrigerende maatregelen op te volgen
• Terugkerende problemen structureel aan te pakken

Ongediertepreventie staat niet los van schoonmaak, afvalbeheer, gebouwonderhoud en interne meldingsprocedures. De verschillende maatregelen moeten elkaar versterken.

Wetgeving, erkenningsvoorwaarden en controles

Geen identieke regels voor iedere zorgvoorziening

De wettelijke en praktische vereisten verschillen naargelang het type zorginstelling en de activiteiten die er plaatsvinden. Een ziekenhuis, woonzorgcentrum, medische praktijk en kinderopvang vallen niet noodzakelijk onder dezelfde specifieke erkennings- of inspectievoorwaarden.

Wel moeten zorgvoorzieningen een veilige, hygiënische en goed onderhouden omgeving bieden. Ongediertepreventie kan daarbij deel uitmaken van:

• Het infectiepreventiebeleid
• De omgevingshygiëne
• Het veiligheids- en kwaliteitsbeleid
• Interne risicoanalyses
• Erkenningsvoorwaarden
• Inspecties door bevoegde instanties
• Externe kwaliteits- of certificatie-audits
• Contractuele vereisten van opdrachtgevers of zorggroepen

De concrete eisen moeten altijd worden afgestemd op het type voorziening en de toepasselijke regelgeving.

FAVV en voedselveiligheid in zorginstellingen

Zorginstellingen die maaltijden bereiden, bewaren, verdelen of serveren, vallen voor deze activiteiten onder de regels rond voedselveiligheid.

Dat betekent onder andere dat een passend autocontrolesysteem moet worden toegepast en dat risico’s op verontreiniging door ongedierte moeten worden beheerst.

Voor zorgkeukens en maaltijdvoorzieningen zijn onder andere belangrijk:

• Ongedierte uit keuken- en opslagruimtes weren
• Mogelijke toegangen afsluiten
• Voedingsmiddelen beschermd bewaren
• Afval correct en tijdig verwijderen
• Goede hygiënepraktijken toepassen
• Controles en afwijkingen registreren
• Corrigerende maatregelen nemen wanneer activiteit wordt vastgesteld
• De genomen maatregelen in de praktijk opvolgen

Een ongediertepreventieplan ondersteunt deze verplichtingen, maar vervangt het eigen autocontrole- en HACCP-systeem van de zorginstelling niet.

Inspecties en audits

Tijdens een inspectie of audit kan niet alleen naar zichtbare ongedierteactiviteit worden gekeken. Ook de manier waarop risico’s worden beheerd, kan worden beoordeeld.

Mogelijke aandachtspunten zijn:

• Sporen van knaagdieren of insecten
• Openingen in gevels, deuren en technische doorvoeren
• Netheid van opslag-, keuken- en afvalzones
• Plaatsing en staat van controlepunten
• Registratie van controles en meldingen
• Opvolging van eerdere afwijkingen
• Beschikbaarheid van een actueel plan
• Interne verantwoordelijkheden en meldingsprocedures
• Samenwerking tussen facilitaire diensten, keuken, schoonmaak en zorgpersoneel

De documentatie moet overeenkomen met de werkelijke situatie. Een plan op papier volstaat niet wanneer vastgestelde risico’s in de praktijk niet worden aangepakt.

Welke soorten ongedierte komen voor in zorginstellingen?

Muizen en ratten

Knaagdieren kunnen binnenkomen via laadkades, openstaande deuren, leidingdoorgangen, kelders, riolering en beschadigde geveldelen. Ze zoeken voeding, water, warmte en rustige schuilplaatsen.

Mogelijke gevolgen zijn:

• Verontreiniging van ruimtes en materialen
• Beschadiging van verpakkingen en voorraden
• Knaagschade aan kabels en isolatie
• Onrust bij patiënten en bewoners
• Klachten van bezoekers en familieleden
• Afwijkingen tijdens controles of audits

ATOP onderzoekt waar de knaagdieren zich bewegen, hoe ze binnenkomen en welke werings- en monitoringsmaatregelen nodig zijn.

Vliegen en andere vliegende insecten

Vliegen kunnen worden aangetrokken door voedselresten, afval, afvoeren, vochtige zones en organisch materiaal. Ze kunnen voorkomen in keukens, cafetaria’s, afvalruimtes, sanitaire zones en patiëntenkamers.

Naast bestrijding zijn ook correcte afvalverwerking, reiniging, afsluiting en monitoring belangrijk.

Kakkerlakken en andere kruipende insecten

Kakkerlakken zoeken warme, donkere en vochtige plaatsen op. Ze kunnen zich verbergen achter toestellen, in technische kokers, afvoeren, keukens en opslagruimtes.

Ze worden soms binnengebracht via leveringen, verpakkingen of apparatuur. Omdat ze vooral ’s nachts actief zijn, kan een probleem langere tijd onopgemerkt blijven.

Ook mieren, zilvervisjes en andere kruipende insecten kunnen voor hinder zorgen.

Bedwantsen

Bedwantsen kunnen via kleding, bagage, meubels en persoonlijke bezittingen worden binnengebracht. Een probleem kan daardoor ook voorkomen in ziekenhuizen, woonzorgcentra en andere verblijfsvoorzieningen.

Bedwantsen houden geen verband met een gebrek aan persoonlijke hygiëne. Wel is een snelle, discrete en doordachte aanpak belangrijk om verdere verspreiding naar andere kamers of afdelingen te beperken.

Bij een vermoeden van bedwantsen is het belangrijk om:

• De melding snel te laten onderzoeken
• Besmette materialen niet onnodig te verplaatsen
• De omgeving zorgvuldig te inspecteren
• Interne afspraken duidelijk te communiceren
• De behandeling professioneel te laten uitvoeren
• De behandelde zone verder op te volgen

Voorraadplaagdieren

In keukens, voedselmagazijnen en afdelingskeukens kunnen motten, kevers of larven voorkomen in droge voedingsmiddelen.

Deze plaagdieren kunnen voedingsmiddelen aantasten en zich verspreiden naar andere voorraden. Correcte opslag, voorraadrotatie, reiniging en vroege detectie zijn essentieel.

Wespen, vogels en andere plaagdieren

Wespen kunnen een risico vormen rond terrassen, ingangen, afvalzones en buitenevenementen. Vogels kunnen nestelen op daken, luifels, technische installaties en laadplaatsen.

Vogeluitwerpselen en nestmateriaal veroorzaken vervuiling en kunnen de toegang tot gebouwen hinderen. Waar nodig kan ATOP adviseren over diervriendelijke weringsmaatregelen.